Wat AI wel en niet voor je kan doen

Wat je leert

• Waar generatieve AI-tools goed in zijn, en waar ze zwak zijn
• Waarom een AI-tool zeker kan klinken en toch fout kan zitten
• Hoe je een eerste taak kiest die past bij de manier waarop deze tools werken

Het idee

De AI-chattools waarmee de meeste mensen beginnen, zijn generatieve AI: ze maken nieuwe tekst, afbeeldingen of andere inhoud op basis van je verzoek. Onder de meeste teksttools zit een groot taalmodel, een systeem dat is getraind op een enorme hoeveelheid tekst om te voorspellen welke woorden waarschijnlijk volgen. Het “weet” dingen niet zoals een naslagwerk. Het maakt een antwoord dat past bij het patroon van je vraag.

Door dat ontwerp zijn deze tools nuttig wanneer een goede eerste versie belangrijker is dan een exact feit: een e-mail opstellen, een idee in eenvoudigere woorden uitleggen, een lange tekst samenvatten die je erin plakt, namen of invalshoeken bedenken, en rommelige notities omzetten in een tabel of lijst.

Hetzelfde ontwerp verklaart de zwakke plekken. Exacte feiten, namen, prijzen en datums kunnen fout zijn terwijl ze zelfverzekerd klinken. Recente gebeurtenissen kunnen ontbreken, omdat de kennis van het model stopt bij zijn kennisgrens, het moment waarna het niet meer op nieuwe informatie is getraind. Rekenwerk kan misgaan, dus controleer elk getal dat ertoe doet. En het kan niets weten over jouw situatie wat je het niet hebt verteld.

Sommige tools kunnen op het web zoeken of bestanden lezen die je uploadt. Dan kan de tool met nieuwere of specifiekere informatie werken, maar hij kan nog steeds verkeerd lezen of verkeerd weergeven wat hij vond. Zoeken verandert wat de AI kan zien. Het neemt niet weg dat je moet controleren.

Voorbeeld

Een student moet een docent mailen over een opdracht die te laat is. Hier een zwak gebruik van AI:

Wat is het beleid voor te laat inleveren op mijn universiteit?

De tool kan het beleid van jouw universiteit niet kennen, tenzij hij zoekt en de juiste pagina vindt. Zonder dat schrijft hij misschien een beleid dat echt klinkt maar het niet is. Een betere verdeling is dat je het beleid zelf opzoekt en AI gebruikt voor het schrijven:

Help me een korte, beleefde e-mail aan mijn docent te schrijven. Ik heb de
deadline voor mijn essay met twee dagen gemist omdat ik ziek was. Ik heb een
doktersverklaring. Ik wil vragen of ik het deze week nog mag inleveren. Houd het
onder de 120 woorden.

Het tweede verzoek gebruikt waar de tool goed in is: opstellen, toon en opbouw. De feiten, zoals de datums, de verklaring en het verzoek, kwamen van de student.

Nu oefenen

1. Open een AI-chattool waar je toegang toe hebt. Heb je er nog geen, dan kan Help me kiezen een beginpunt voorstellen.
2. Vraag de tool een onderwerp dat je al goed kent uit te leggen, in drie korte alinea's.
3. Lees het antwoord en markeer elke zin als juist, deels juist of fout.
4. Stel dezelfde tool een vraag over iets wat de afgelopen dagen is gebeurd.
5. Vergelijk de twee antwoorden. Noteer waar de tool nuttig was en waar hij gokte of zei dat hij het niet wist.

Aan het eind heb je een korte lijst van wat deze tool goed deed, en minstens één ding dat hij fout had of niet kon weten.

Kopieer dit sjabloon

Ik wil hulp bij [taak, bijvoorbeeld: opstellen, uitleggen, samenvatten,
ideeën bedenken of omzetten naar een andere vorm].

Dit moet je weten: [de feiten en details van mij].

Geef me [de vorm die je wilt, bijvoorbeeld: een korte e-mail, vijf
opsommingspunten, een tabel].

Als een deel van je antwoord afhangt van feiten die ik je niet heb gegeven, zet
die delen dan apart en zeg dat je er niet zeker van bent.

Als je AI vraagt om onzekerheid aan te geven, is het antwoord daarmee nog niet juist. Blijf de delen controleren die ertoe doen.

Controleer het resultaat

• Is het bij de feiten gebleven die je gaf, of heeft het nieuwe toegevoegd?
• Kun je de namen, getallen, datums en citaten ergens anders bevestigen?
• Hangt iets af van recente gebeurtenissen die de tool misschien niet kent?
• Als er gerekend is, heb je de uitkomst dan zelf gecontroleerd?
• Is het resultaat echt nuttig voor je taak, of leest het alleen vlot?

Veelgemaakte fouten

• AI gebruiken als zoekmachine voor exacte feiten. Een vlot antwoord is geen gecontroleerd antwoord. Zoek feiten op in een betrouwbare bron en gebruik AI voor het schrijven en denkwerk eromheen.
• Ervan uitgaan dat de AI je kent. Hij weet alleen wat er in het gesprek staat. Geef hem de details die hij nodig heeft, maar laat privégegevens weg, zoals identiteitsnummers, wachtwoorden of persoonlijke informatie over anderen.
• Getallen vertrouwen omdat ze precies lijken. Cijfers die exact lijken, kunnen nog steeds fout zijn. Reken alles na waar je op gaat vertrouwen.
• Opgeven na één zwak antwoord. Een vaag verzoek levert een vaag resultaat op. Probeer het opnieuw met een duidelijkere taak, zoals in Je eerste vraag stellen.